گنجینه

فهرست

1.    مفاهیم امتحان و ارزشیابی                                                                  1        

2.    روشهای تهیه هدفهای دقیق آموزشی                                                1

3.    اهمیت و ضرورت ارزشیابی                                                                3

4.    ارزشیابی باتوجه به سطوح یادگیری در حیطه شناختی                    4

5.    انواع  سوالات امتحانی                                                                       7

6.    شرایط اجرای آزمون                                                                         9

7.    چرا بسیاری از شاگردان از ارزشیابی می ترسند ؟                             12      

8.    چند قاعده در تصحیح سوالات تشریحی                                          13

 

 

 

مفاهیم امتحان و ارزشیابی

درفعالیتهای آموزشی بعد از تدریس لغات ومفاهیم متعددی به کار گرفته می شوند .معنای این اصطلاحات اغلب برای دانش آموزان ومعلمان چندان روشن نیست  وگاهی نیز از چنین مفاهیمی برداشت نادرست می شود از جمله این اصطلاحات رایج مفهوم امتحان است که استنباطهای غلط از آن ضایعات آموزشی را به دنبال دارد . اگر یادگیری را تغییر در رفتار شاگرد بر اثر تجربه های آموزشی بدانیم امتحان عبارت است از اندازه گیری میزان تغییرات ایجاد شده در رفتار شاگردان براساس هدفهای تعیین شده در فعالیتهای آموزشی  . بنابراین اگر امتحان به اندازه گیری آموخته های شاگردان  بپردازد  وبه دنبال آن تفسیر و تحلیل از نمرات به دست آمده صورت گیرد گوئیم از دانش آموزان ارزشیابی صورت گرفته است . پس می توان گفت :

ارزشیابی به یک فرآیند نظامدار برای جمع آوری تحلیل وتفسیر اطلاعات گفته می شود به این منظور که تعیین شود آیا هدفهای مورد نظر تحقق یافته اندیا در حال تحقق یافتن هستند و به چه میزانی . پس منظور از ارزشیابی پیشرفت تحصیلی که در آموزشگاهها صورت می گیرد نیز یعنی سنجش عملکرد یاد گیرندگان و مقایسه نتایج حاصل با هدفهای آموزشی از پیش تعیین شده به منظور تصمیم گیری این باره که آیا فعالیتهای آموزشی معلم و کوششهای یادگیری دانش آموزان به نتایج مطلوب انجام شده است و به چه میزانی ؟ بنابراین در ارزشیابی پیشرفت تحصیلی دو اقدام اساسی ضروری است :

1)    تعیین هدفهای آموزشی  2) سنجش یا اندازه گیری عملکرد یاد گیرندگان

بنابراین یک معلم باید ابتدا هدفهای آموزشی رابتواند تعیین کند این هدفها دقیق وعینی می باشند وغالبا معلم آن را با توجه به هدفهای کلی ( توسط وزارتخانه تعیین می شود ) و با استفاده از محتوای درسهای مختلف تهیه می کنند .   بنا براین در ارزشیابی آموزشی نیز عملکرد یادگیرندگان با توجه به اینگونه هدفهای دقیق آموزشی سنجش می شود وملاک قضاوت توفیق معلمان و یادگیرندگان همین هدفها هستند . به طور ساده هدفهای آموزشی یا هدفهای یادگیری یک درس یا یک بحث منظور ومقصودی است که معلم از آموزش خود ویادگیرنده از یادگیری خود دارند .

روشهای تهیه هدفهای دقیق آموزشی

هدفهای دقیق آموزشی که به آن هدفهای رفتاری نیز می گویند بیاناتی هستند که یادگیریهای مختلف دانش آموزان را برحسب تغییرات حاصل در رفتار یا عملکرد آنان نشان می دهند این اهداف به سهولت قابل شناسایی و قابل اندازه گیری هستند .همچنین معلم به کمک هدفهای رفتاری منظور وهدف خود را از آموزش موضوعهای درسی به طور دقیق مشخص می کند وبه دانش آموزان به روشنی معلوم می نماید که در پایان درس چه انتظاراتی از آنان خواهد داشت در زیر به نمونه هایی از هدفهای رفتاری توجه کنید :

دانش آموز پس از مطالعه فصل یک از بخش اول کتاب زیست شناسی و آزمایشگاه (2) سال سوم متوسطه با عنوان ایمنی بدن " خواهد توانست :

 1- انواع مکانیسمهای دفاع را نام ببرد .و علت نامگذاری هریک را نیز توضیح بدهد

 2 - نخستین خط دفاع غیر اختصاصی در برابر هجوم میکربها راشر ح دهد

 3 - نقش هیستامین وماکروفاژها را در پاسخ التهابی بیان کند  و.........

همانطور که می بینید در همه بیانات هدفهای رفتاری بالا فعلهای جملات بر حسب اعمال و رفتار یادگیرنده بیان شده اند ( نام بردن وتوضیح دادن ) . به همین دلیل به این گونه هدفها هدفهای رفتاری گویند اگر به جای این افعال از افعالی چون فهمیدن  ودانستن درک کردن ونظایر اینها استفاده شود هدفهای حاصل رفتاری نیستند زیرا اینگونه افعال مبهم هستند وبرای افراد معانی متفاوتی دارند .

 اهمیت و ضرورت ارزشیابی

اهمیت وضرورت ارزشیابی را در فرایند فعالیتهای آموزشی از دو دیدگاه می توان مورد توجه قرار داد :

1 – از نظر معلم : معلم د ربرنامه ریزی تدریس و تصمیم گیری در جریان فعالیتهای آموزشی به داشتن اطلاعات زیاد ومعتبر در زمینه آمادگی و پیشرفت تحصیلی شاگردان  وبازده کلاسی نیازمند است . اندازه گیری وارزشیابی می تواند چنین اطلاعاتی را در اختیار او قرا ردهد این اطلاعات را می توان در سه مقوله تقسیم بندی کرد :

الف – اشکالات ونواقص موجود در طرح آموزشی را از دیدگاه هدفها , محتوا , روشها , مواد و وسایل آموزشی و عناصر دیگر در اختیار معلم قرار می دهد .

ب – میزان پیشرفت تحصیلی شاگردان و آمادگی آنان را برای آموزشهای بعدی مشخص می کند .

  ج – کار آیی تدریس و کفایت ابزارهایی را که در اندازه گیری پیشرفت تحصیلی شاگردان به کار رفته است , نشان می دهد

2 – از نظر شاگرد : چنانچه ارزشیابی به نحو مطلوب انجام گیرد , مستقیما در بهبود چگونگی یادگیری شاگردان تاثیر می گذارد , زیرا :

الف) ارزشیابی برای جلب دقت وتلاش شاگردان برای یادگیری و همچنین آگاهی از پیشرفت تحصیلی آنان انگیزه بسیار موثری است

ب ) شاگردان به وسیله ارزشیابی به جنبه های مثبت ومنفی خود در یادگیری پی خواهند برد وبا راهنمایی معلم برای توسعه جنبه های مثبت و رفع نا رساییهای آموزشی خود کوشش خواهد کرد

ج ) ارزشیابی مستمر سبب خواهد شد که مطالب آموزشی دائما مرور شود و از یاد نرود

د ) نتایج ارزشیابی شاگردان را به خود شناسی که یکی از هدفهای مهم تعلیم و تربیت و عامل مهمی برای تصمیم گیریهای آگاهانه است , رهنمون میشود . بدیهی است تحقق موارد فوق در صورتی امکان پذیر است که طرز تلقی معلم ار ارزشیابی به عنوان وسیله تهدید یا برچسب زدن شاگردان تغییر کرده باشد و ارزشیابی را وسیله  ای برای بهبود یاد گیری فراگیران مورد استفاده قرار دهد علاوه بر همه اینها ارزشیابی خود یک فعالیت آموزشی است که موجب یادگیری می شود و شاگردان بسیاری از مفاهیم را در ضمن ارزشیابی فرا می گیرند.       

ارزشیابی باتوجه به سطوح یادگیری در حیطه شناختی

          یکی از مهارتهای آموزشی بعد از تدریس ارزشیابی از مفاهیم آموزش داده شده است . در واقع می توان گفت که در فعالیتهای آموزشی ضمن تدریس معلم با روشها و امکانات موجود شرایط تغییر رفتار شاگردان را فراهم می کند . شاگردان در فرایند آموزش فعالیتهای مختلفی را انجام می دهند وشرایط متعددی را تجربه می کنند برای دانستن اینکه شرایط ایجاد شده مطلوب بوده است یا نه  واینکه آیا شاگردان با کسب تجارب و انجام دادن فعالیتهای تعیین شده به هدفهای آموزشی رسیده اند یا نه باید ارزشیابی صورت بگیرد  ودر هیچ شرایطی نیز نباید ارزشیابی از فرایند آموزش را به تعویق انداخت به کار گیری ارزشیابی صحیح در فرایند آموزش بویژه ارزشیابی پیشرفت تحصیلی یکی از مهمترین فعالیتهای آموزشی معلمان است معلمان باید در سراسر جریان آموزش به ارزشیابی میزان یادگیری شاگردان بپردازند به وسیله ارزشیابی مناسب معلم به اشکالات ونقایص موجود در هدفها محتوا شیوه ها و وسایل آموزشی ودر یک کلام اشکالات فعالیتهای آموزشی را دریابد واز چگونگی توفیق وشکست شاگردان ومیزان آمادگی آنان برای فعالیتهای بعدی آگاه شود و سرانجام وجوه قوت وضعف تدریس خود وکفایت ابزارهایی را که در اندازه گیری و ارزشیابی پیشرفت تحصیلی شاگردان به کار گرفته است دریابد . پس لازم است که با سطوح یادگیری در حیطه شناختی  که برا ی طراحی سوالات یک ارزشیابی  مناسب ومتقن لازم است  آشنا شویم .

سطوح یادگیری  در حیطه شناختی براساس طبقه بندی بلوم  شامل شش سطح به شرح زیز است :

1- دانش   2 – فهمیدن  3-  به کار بستن  4- تحلیل   5- ترکیب   6- ارزشیابی وقضاوت

با توجه به سطوح بالا نتیجه می گیریم که آموزشها توسط معلمین باید متناسب با سطوح مختلف یادگیری باشدتا در دانش آموز نیز فرصت لازم برای پرورش تمام مهارتهای شناختی  به وجود آید   به طور کلی می توان گفت که طرح سوالاتی در سطوح مختلف علاوه برآنکه معلم را به ارزشیابی معتبر نزدیکتر می کند بهبود کیفیت آموزشی را به دنبال دارد .

ا – سطح دانش : پایین ترین سطح یادگیری در حیطه شناختی کسب دانش و معلومات است  در این سطح از یادگیری از فراگیر خواسته می شود که اطلاعات ومعلومات کسب شده را با منبع وماخذ محسوس به یاد آورد . دراین سطح می توان از افعالی مانند نام ببرید » بگویید و تعریف کنید استفاده کرد .

مثال:

 الف- اندازه وشکل هر سلول به ................. بستگی دارد .

 ب- به ناحیه هسته مانند در سلولهای پرو کاریوتی  ....................... گویند .

 2 -  سطح فهمیدن : یاد گیری در این سطح عبارتست از توانایی پی بردن به مفهوم یک مطلب  تبیین آن با جملاتی که شخص خودش می سازد بی آنکه میان  آن مطالب با مطالب دیگر چندان ارتباطی برقرار کند به عبارتی فهمیدن به پاسخهایی بیشتر از آنچه قبلا تمرین وآموخته شده اند نیاز دارد . این پاسخهای اضافی عبارتند از ترجمه یا برگردان تفسیر وتعبیر خلاصه کردن وکشف شباهتها وتفاوتها .

مثال :

 الف - شباهت پدیده انتقال فعال و آندوسیتوز چیست ؟

ب– چرا تخم مرغ برای بچه های در حال رشد بهترین ماده غذایی محسوب می شود ؟

3 –به کار بستن : یاد گیری در سطح کار بستن عبارتست از توانایی کاربرد اصول علمی فرضیه ها قضایا ودیگر مفاهین انتزاعی وموقعیت مناسب بدون اینکه هیچ راه حلی ارائه شود  در این سطح وقتی به فراگیر مسئله تازهای داده می شود او مفاهیم انتزاعی  مناسب را به کار می گیرد و مسئله را حل می کند بدون اینکه به او گفته شود از کدام مطلب انتزاعی استفاده درست کند مانند شاگردی که می تواند نتایج حاصل از آزمایشهای ساده در مرحله قبلی را در آزمایشها یا پدیده های علمی دیگر به کار بندد .در این سطح می توان از افعالی مانند تعیین کنید و به کار بندید و به دست بیاورید ومحاسبه کنید  استفاده کرد .

مثال :

 الف – یک زنجیره غذایی چهار حلقه ای رسم کنید .

ب -–به وسیله میکروسکوپی که بزرگنمایی عدسی چشمی آن 15 وقدرت بزرگنمایی عدسی شیئی آن 40 است  یک نمونه را که  به اندازه 1. میلی متر طول دارد ا مطالعه می کنیم  اندازه تصویر این نمونه را در زیر این میکروسکوپ محاسبه کنید .

4 – تحلیل : توانایی شکستن یک مطلب یا موضوع به اجزا یا عناصر تشکیل دهنده آن در این سطح می توان از افعالی مانند مشخص کنید و متمایز کنید استفاده کرد .

مثال : چرا شبکه های غذایی در مقایسه با زنجیره های غذاییی اطلاعات بیش تری به ما می دهد ؟

 5 - ترکیب : در این مرحله یادگیرنده می تواند عواملی را که در مرحله تحلیل از همدیگر تفکیک کرده بود به طریقی نو برای اخذ یک معنی جدید و نو ظهور با یکدیگر ترکیب کند  به عبارت دیگر توانایی پهلوی هم گذاشتن عناصر واجزا برای ایجاد یک الگو یا ساختار نو . در این سطح می توان از افعالی مانند ارائه دهید تدوین کنید و .. استفاده کرد .

مثال : چرا زیست شناسان عقیده دارند که در صورت از بین رفتن گیاهان همه ی جانوران منقرض می شوند ؟

6 – ارزشیابی : این مرحله شامل قضاوت درباره امور اطلاعات وحتی روشهای روبه رو شدن با مسائل است .به عبارتی توانایی قضاوت یا داوری کمی وکیفی درباره امور با توجه به ملاکهای معین در این سطح می توان از افعالی مانند بررسی کنید داوری کنید و مقایسه کنید و .. استفاده کرد

مثال :الف -  یک مولکول درشت چربی ویک مولکول اکسیژن با عبور از عرض غشا می خواهند به سلول وارد شوند  راههای عبور این دو را نام برده وبا یکدیگر مقایسه کنید .

 ب- دانش آموزی می خواست هرم ماده وانرژی یک آبگیر را بدست آورد . او برای اینکار با یک بشکه پلاستیکی نمونه ای از آب آبگیر همراه با جانداران آن برداشت .

سپس همه ی جانداران موجود در آب این بشکه را جدا و آنها را به گروههای گیاه وجلبک و گیاه خوار و گوشتخوار تقسیم کرد و وزن هر کدام را به طور جداکانه اندازه گرفت .

1 – با استفاده از این اطلاعات یک هرم ماده برای این اکوسیستم رسم کنید

2- یک دلیل برای کاهش ماده در این زنجیره غذایی بنویسید .

3 – دو اشتباه علمی این دانش آموز را در بدست آوردن هرم ماده بنویسید .

 

انواع  سوالات امتحانی

در طراحی سوالات امتحانی باید به این نکته دقت داشت که تا حد امکان از انواع مختلف سوالات آزمونها ی موجوداستفاده کرد در زیر به مرور انواع آزمونها می پردازیم .

الف – آزمونهای عینی یا بسته پاسخ : در این آزمونها هم سوالها وهم جوابها در اختیار دانش آموزان قرار می گیرد و دانش آموزان درباره جوابهای داده شده اعمالی را انجام داده یا تصمیماتی را اتخاذ می کنند این آزمونها شامل :

1 – آزمونهای چند گزینه ای :

این آزمونها از لحاظ یکنواختی سوالها وهم از لحاظ حساسیت کم در مقابل حدس کور کورانه وهم از لحاظ سهولت تصحیح پاسخنامه ها بهترین نوع آزمونهای عینی است  هر سوال چند گزینه ای شامل قسمتهای زیر است :

1-1 – قسمت اصلی یا تنه سوال که این قسمت می تواند یک جمله استفهامی  مثبت یا منفی یا یک جمله ناقص باشد

1-2 – گزینه درست یا پاسخ سوال : یکی از گزینه های پیشنهادی پاسخ درست ویا بسته به نوع سوال بهترین پاسخ درست است به این گزینه گزینه کلید گفته می شود .

1-3 – گزینه های انحرافی : به غیر از گزینه درست سوال تعدادی گزینه نیز برای هر سوال تهیه می شود که به آن گزینه های انحرافی گویند نقش گزینه های انحرافی منحرف کردن آزمون شوندگانی است که پاسخ درست سوال را نمی دانند .تعدادگزینه های سوالهای چند گزینه های از 2 تا 5 متغیراست اما از لحاظ نظری هر چه تعداد گزینه ها بیشتر باشد امکان حدس زدن کمتر است . اگر لازم باشد معلمی برای اولین بار اقدام به طرح سوالات چند گزینه ای نماید بهتر است که متن سوالهای خود را در قالب جمله های استفهامی مطرح کند زیرا به این شکل هدف سوال به طور آشکار تری بیان می شود اما چنانکه طرح سوال در قالب جمله استفهامی خیلی طولانی تر از طرح آن به صورت عبارت ناتمام باشد بهتر است از همان شکل جمله ناتمام استفاده کرد اما باید سعی کرد که تمام گزینه های پیشنهادی تکمیل کننده جمله ناتمام نباشد . به طور کلی هنگام طرح سوالات چند گزینه ای به نکات زیر دقت کنید :

هر سوال باید :

1 - به روشنی موضوع مورد نظر رابیان کند  2 – موضوع اصلی آن در تنه سوال باشد 3 – یک موضوع مهم را اندازه بگیرد    4 – تنها یک گزینه درست یا یک گزینه  که از همه گزینه ها بهتر باشد را داشته باشد . 5 – گزینه های انحرافیی داشته باشد که بتواند آزمون شوندگان بی اطلاع را به خود جلب کند . 6 – دارای گزینه هایی باشد که از نظر دستوری وجمله بندی باتنه سوال مطابقت داشته باشد  7 – فاقد اشاره های نا مربوط باشد  . همچنین باید در سوالهای منفی زیر عبارات منفی را خط کشید واز کاربرد منفی مضاعف در نوشتن سوالها  وعبارتهایی نظیر " همه آنها " و " همه آنچه در بالا گفته شد " خودداری کرد وباید سوالات مستقل از یکدیگر بوده واز طرح سوالات گمراه کننده وکاربرد دو گزینه متضاد که یکی از آنها درست است اجتناب نمود بعلاوه باید طول گزینه  درست در سوالات مختلف متغیر وسوالات در حد درک وفهم آزمون شوندگان بوده وجای خالی را نیز در انتهای تنه سوال قرار داد .

2 – آزمونهای جور کردنی :

 این آزمونها از تعدادی سوال تشکیل می شوند که هر یک از آنها شامل دو ستون است یک ستون معرف پرسشها وستون دیگر نشان دهنده پاسخهاست وظیفه دانش آموز آنست که پاسخها را به پرسشهای مربوط جور کند

 

3– آزمونهای صحیح – غلط :

 در این آزمونها تعدادی سوال یا جمله در اختیاردانش آموز قرار می گیرد واو صحیح یاغلط بودن آن را تعیین می کند انواع  این آزمون عبارتست از نوع صحیح – غلط ونوع بله یا نه ( یک جمله استفهامی به دانش آموز داده می شود و او باید جواب آن را با بله یا نه بدهد) . نوع اصلاحی  ( به آزمون شونده جمله ای داده  می شود که در آن غلطی وجود دارد واو باید غلط را تشخیص دهد و آن را خط بزند و درستش را بنویسد )

ب – آزمونهای تشریحی یا باز پاسخ ( ذهنی ) :

 این آزمونها شامل آزمونهای شریحی گسترده پاسخ و آزمونهای تشریحی محدود پاسخ است .

ج – آزمونهای کوته پاسخ :

این آزمون از مجموعه ای سوال مختصر که غالبا برای سنجش هدفهای آموزشی سطح پایین طرح می شوند تشکیل می یابد .و دارای انواع زیر است :

1 – نوع پرسشی : نام آنزیمی که در واکنش تجزیه پر اکسید هیدروژن دخالت دارد چیست ؟

2 – نوع کامل کردنی : اجزای اصلی غشاهای سلولی .................... می باشند .

3 –نوع تشخیصی یا تداعی : بعد از نام هر آنزیم نام ماده ای را که آنزیم برآن اثر می کند بنویسید .

 پروتئاز : ...............

آمیلاز : ...............                                                 ریبو نوکلئاز : .................

شرایط اجرای آزمون

گام نخست در اجرای آزمونهای پیشرفت تحصیلی آماده سازی و فراهم آوردن شرایط مناسب برای اجرای آنهاست تهیه سوالات آزمون وپاسخنامه ترتیب پشت سر هم قرار دادن سوالهای مختلف و .....باید به گونه ای باشد که برای آزمون شوندگان حداکثر امکانات را جهت نشان دادن بهترین عملکرد او فراهم آورند نکاتی که در زیر یاد آوری می شودناظر براین هدف هستند .

 

ترتیب قرار دادن سوالهای آزمون به دنبال یکدیگر

سوالاتی که در اختیار آزمون شوندگان قرار می گیرد تا حد امکان باید برای  آنها آشکار وقابل فهم باشند . یکی از راههای کمک به این امر آنست که سوالهای مختلف یک آزمون را با رعایت اصول صحیح به دنبال هم قرار دهیم . این کار به آزمون شونده نظم فکری می دهد وبه او کمک می کند تا راحت تر به سوالها پاسخ بدهد .

گرانلاند و لین در رابطه با قرار دادن سوالهای یک ازمون به دنبال یکدیگر چند پیشنهاد زیر را ارائه داده اند :

1 – سوالها را با توجه به نوع آنها دسته بندی کنید وپشت سر هم قرار دهید .

در این باره می توان ترتیب زیر را برای ردیف کردن سوالهای یک آزمون به دنبال هم مورد استفاده قرار داد :

الف – صحیح – غلط

ب – جور کردنی

ج – چند گزینه ای

چ - کوته پاسخ

ث – تشریحی

2 – سوالهارا از ساده به دشوار مرتب کنید :

وقتی که یک آزمون باسوالهای ساده آغاز می شود آزمون شوندگان با پاسخ دادن به این سوالها احساس اعتماد به نفس می کنند واین امر کار آیی آنان را در عملکرد روی سوالهای پیچیده بعدی نیز افزایش می دهد دقت کنید که در این روش مرتب کردن سوالها نیز ابتدا سوالها بر حسب نوع دسته بندی می شوند آن گاه در درون هر نوع سوالها به ترتیب از ساده به دشوار چیده می شود .

3 – سوالها را به ترتیب سازمان اصلی مطالب به دنبال هم مرتب کنید :

منظور این است که ترتیب سوالها باید با ترتیب مطالب درس هماهنگ باشد یعنی به ترتیب فصلهای کتاب یا بخشهای درس که آموزش داده شده اند مرتب شوند رعایت این نکته می تواند به ایجاد نظم فکری در آزمون شوندگان کمک کند . علاوه بر نکات بالا باید سعی شود سوالها را خوش خط وخوانا نوشته وبا کیفیت خوب نیز تکثیر شود ودر بین سوالها فاصله لازم را برای سهولت مطالعه رعایت کنید . درضمن اگر سوالی دارای شکل یا نمودار است آن را در بالای تنه سوال قرار دهید نه در پایین گزینه ها اگر شکلها ونمودارها یا هر چیز دیگری که متن سوال به آن اشاره دارد پس از سوال قرار داده شود آزمون شونده ناچار خواهد بود بعد از خواندن هر گزینه به آن مراجعه نماید واین کار موجب اتلاف وقت او خواهد شد .

  یاد آوری : هنگام طراحی سوالات امتحانی باید به نکات زیر توجه داشت :

1 – سوالات به ترتیب از آسان به مشکل نوشته شود .

2- متن سوالات باید روشن واضح صریح وشفاف باشد .

3- سوالات باید درسطوح مختلف یادگیری باشد .

4 – رعایت نکات املایی ودستوری در نوشتن سوالات گردد  .

5- رعایت بودجه بندی محتوای درس در تدوین سوالات امتحانی گردد  .

6 – سوالات با اهداف درس هماهنگ باشد .

7- مدت زمان پاسخگویی با محتوای سوالات امتحانی هماهنگ باشد .

8- ازانواع سوالات امتحانی استفاده شده وسوالات هم نوع در کنار یکدیگر باشند .

9- هر سوال از سایر سوالات مستقل بوده و بارم آن با جواب مورد انتظار وباقسمتهای مختلف پاسخ آن  متناسب باشد .

10- در هر سوال حداقل یک هدف آموزشی وجود داشته باشد .

11- متن یک سوال نباید راهنمای پاسخ آن سوال یا سوالات دیگر باشد .

12- مشخصات سر برگ امتحانی کامل بوده وموارد مورد نیاز در محل معین درج شود .

 

نوشتن دستورالعمل یا راهنمای آزمون

راهنمای آزمون باید مختصر و مفید باشد و به طور آشکار به آزمون شونده بگوید که چه کاری را انجام دهد . مهرنز ولهمان گفته اند که راهنمای آزمون باید اطلاعات زیر را در اختیار آزمون شوندگان قرار دهد :

1 – زمان لازم برای هر قسمت

2 – ارزش هر سوال

3 – مجاز یا غیر مجاز بودن حدس  (داشتن یا نداشتن نمره منفی )

راهنمای آزمون باید آنقدر آشکار باشد که آزمون شونده با خواندن آن و بدون نیاز به هیچ گونه توضیح شفاهی کار خود را آغاز کند .

 

اجرای آزمون

شرایط اجرای آزمونهای پیشرفت تحصیلی باید به گونه ای باشد که از هر لحاظ آسایش جسمی و فکری آزمون شوندگان را تامین نماید . علاوه بر شرایط فیزیکی شرایط روانی آزمون شوندگان نیز بر عملکرد آنان تاثیر دارد مهمترین این عوامل اضطراب زیاد است پژوهشهای انجام شده نشان می دهد که اندکی اضطراب سبب افزایش دقت و کوشش آزمون شوندگان می شود اما اضطراب زیاد بر عملکرد آنان تاثیر منفی دارد بنابراین سعی کنید که در جلسه امتحان از عوامل تنش زا و اضطراب انگیز جلوگیری به عمل آورید .

چرا بسیاری از شاگردان از ارزشیابی می ترسند ؟

علت ترس واضطراب از ارزشیابی بیشتر ناشی از عملکردهای غلط معلمان و روشهای نادرست ارزشیابی است . گاهی معلم نقش خود را که فراهم کردن موقعیت وامکانات مناسب  آموزشی وپرورشی وهدایت فعالیتهای آموزشی شاگردان به منظور رشد همه جانبه آنان است فراموش می کند وتنها به انتقال حقایق علمی واندازه گیری آن حقایق علمی واندازه گیری آن حقایق ضبط شده توسط فراگیران به منظور عبور آنان از کلاسی به کلاس دیگر می پردازد در حالی که ارزشیابی همچون سایر فعالیتهای آموزشی است وجدای از زندگی مدرسه ای شاگردان نیست . وظیفه همه معلمان است که ارزشیابی را از وجه نا آگاهانه به شکل آگاهانه در آورند و بدانند که ارزشیابی تنها برای صدور جواز عبور شاگرد از یک کلاس به کلاس دیگر نیست در کنار ارزشیابی از پیشرفت تحصیلی فراگیران , باید کارایی معلمان در امر تدریس نیز مورد ارزیابی قرار گیرد و میزان موفقیت یا عدم موفقیت معلمان همراه با عوامل موثر در آن مشخص شود و معلم باید پس از بررسی میزان پیشرفت تحصیلی شاگردان و تعیین عوامل موثر در آن ,برای رفع نقایص و اشکالات موجود , اقدامات لازم را بعمل آورد . در واقع , او باید به اصلاح طرح , اجرا وارزشیابی کل فرایند تدریس و یادگیری بپردازد . برای نیل به این هدف معلم نیازمند شناخت ویژگیهای بدنی , روانی , اجتماعی , عاطفی و همچنین توانائیهای علمی , استعدادها و نا رسائیهای شاگردان خود است زیرا هدف آموزش وپرورش تنها انتقال معلومات وحقایق علمی نیست بلکه برآوردن نیازهای همه جانبه شاگردان است به طریقی که همه آنان بتوانند استعداد و توانائیهای خود را از قوه به فعل در آورند .معلم در ارزشیابی مستمر از فرایند آموزش موظف است از یک طرف به رشد گروهی و پیشرفت همه افراد کلاس توجه کند و از طرف دیگر , متوجه کمبودهای آموزشی و نقایص پیشرفت تک تک فراگیران باشد و به کشف و برطرف کردن عواملی که سبب چنین کمبودها و نواقص شده است بپردازد.

چند قاعده در تصحیح سوالات تشریحی

درآزمونهایی که به صورت تشریحی برگزار می شود ویا بخشی از سوالات آن تشریحی می باشدبخش اعظم اندازه گیری توانایی مورد سنجش به شخصی که پاسخ سوالها را می خواند و به آن نمره می دهد وابسته است ( یکی از معایب این آزمونها ) بنابراین دقت روش اندازه گیری با آزمونهای تشریحی به مقدار زیاد به نحوه تصحیح برگه های امتحانی و دقت عمل مصححان مربوط است لذا رعایت نکات زیر به منظور بهبود کیفیت نمره گذاری این آزمونها پیشنهاد می شود :

1-  پاسخها را تنها بر اساس هدفی که در سوال گنجانیده شده است تصحیح کنید  ( از دخالت دادن نکات دستوری واملایی وانشایی و خوشنویسی وجز اینها خودداری کنید ) .

2-    با نوشتن یک پاسخ نمونه یا الگو برای هر سوال به عنوان کلید از دخالت عوامل نامربوط جلوگیری کنید .

3-  پاسخ را سوال به سوال تصحیح کنید نه ورقه به ورقه ( با این روش امکان مقایسه پاسخهای آزمون شوندگان مختلف به یک سوال فراهم می آیدو کار نمره گذاری به آن سوال را آسان می کند وامکان کاربرد یک ملاک واحد را به صورت هماهنگ برای کلیه افراد میسر می کند ) .

4-    تمام پاسخهای آزمون شوندگان به یک سوال را در یک نشست و بدون وقفه زمانی تصحیح کنید .

5-  بر روی برگه های آزمون اشتباهات دانش آموزان را تصحیح کنید واظهار نظرهای خود را بنویسید ( این عمل منجر به بهبود عملکرد دانش آموزان می گردد واز طرفی به معلم کمک می کند تا الگوی اشتباهات دانش آموزان را کشف کند وبه نقائص روش آموزش خود وروش یادگیری دانش آموزان پی ببرد  )  .                                                                          

 

                                           

 

تهیه کننده : حاجی ولیئی 

                                           1- مهارتهای آموزشی و پرورشی                                دکتر حسن شعبانی

                                         2 – روشهای اندازه گیری و ارزشیابی                             دکتر سیف

                                         3 – مجله رشد شماره 59  ارزشیابی از عمق یاد گیری       جناب آقای محمد کرام الدینی